ABŞ prezidenti Trampın Qrenlandiya ətrafındakı qalmaqalı və tarif eskalasiyası sadəcə bir ticarət-diplomatik təzyiq epizodudurmu, yoxsa bu, transatlantik münasibətlər sistemində dərin və geri dönməz dəyişikliklərin əlamətidir? ABŞ-ın liberal nizamın təminatçısından iqtisadi və hərbi təzyiq vasitəsilə müttəfiqlərinə qarşı çıxan revizionist dövlətə çevrildiyinin göstəricisidirmi?

ABŞ prezidentinin bəyanatından sonra Qrenlandiya üzərində nəzarət qurmaq planını dəstəkləməyən Avropa ölkələrinə qarşı genişmiqyaslı tariflərin tətbiqinə hazır olduğunu bildirməsi transatlantik münasibətlərin təkamülündə keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçidi simvolizə edir. 1956-cı il Süveyş böhranından bəri ilk dəfədir ki, ABŞ təkcə Avropa müttəfiqlərinin mövqeyini görməzlikdən gəlmir, həm də NATO və Aİ üzvü olan dövlətin ərazi suverenliyi məsələsini iqtisadi cəza təhdidi ilə birbaşa əlaqələndirir.

Üzdə bu hadisə Trampın tipik "alver diplomatiyası" kimi görünə bilər: məqsədli şəkildə böhran yaradıb, qarşı tərəfi güzəştə məcbur etmək. Amma bu dəfə məsələ çox dərindədir. Söhbət nə adi ticarət mübahisəsindən, nə də diplomatik təxribatdan gedir. ABŞ-ın yeni Milli Təhlükəsizlik Strategiyasında rəsmiləşdirilmiş doktrina çərçivəsində müttəfiqlərə qarşı iqtisadi məcburiyyətin institusional şəkildə tətbiqindən gedir.

Əsas dönüş buradadır: Tramp administrasiyasının baxışında Avropa artıq beynəlxalq siyasətdə suveren qərarvermə haqqına malik müstəqil subyekt sayılmır. Əksinə, ABŞ üçün Avropa - öz iqtisadi, siyasi, hətta ərazi parametrləri Vaşinqtonun Qərb yarımkürəsində və onun hüdudlarından kənarda hegemon maraqlarına uyğun tənzimlənən asılı məkandır.

Qrenlandiya - geostrateji katalizator kimi

ABŞ-ın təzyiq nöqtəsi kimi məhz Qrenlandiyanı seçməsi təsadüfi deyil. Bu ada bir neçə strateji qovşağın kəsişməsində dayanır: Arktika, hərbi-kosmik və resurs istiqamətləri. Buzların ərimə tempi sürətləndikcə Arktika periferiyadan çıxıb ABŞ, Rusiya və Çin maraqlarının toqquşduğu birbaşa geosiyasi yarış meydanına çevrilir. Qrenlandiyaya nəzarət isə Şimali Atlantika marşrutuna dominantlıq, raket buraxılışlarını erkən aşkarlamaq və hərbi-sənaye, texnoloji komplekslər üçün həyati əhəmiyyət daşıyan nadir torpaq metalları üzərində nəzarət deməkdir.

Amma ən vacibi ABŞ-ın bu məqsədlərə çatmaq üsuludur. Artıq söhbət çoxtərəfli danışıqlardan, müttəfiqlik məsləhətləşmələrindən və ya kompensasiya mexanizmlərindən getmir. ABŞ açıq şantaj dili ilə danışır: ya Avropa Vaşinqtonun şərtlərini qəbul edir, ya da iqtisadiyyata asimmetrik zərbə vuracaq ticarət sanksiyaları ilə üzləşir.

Başqa sözlə, ABŞ ilk dəfə müttəfiqlərinə qarşı elə təzyiq üsulundan istifadə edir ki, onu indiyədək Çin, İran və ya Rusiyaya qarşı tətbiq edirdi. Bu fakt artıq struktur qopmanın əsas göstəricisidir.

ABŞ-ın xarici siyasətində iqtisadi məcburiyyətin alətə çevrilməsi

Trampın təklif etdiyi tarif mexanizmi bu təzyiqin sistemli xarakter daşıdığını göstərir. İlkin 10 faizlik rüsumların 25 faizə qədər artırılması ehtimalı "sürünən eskalasiya" effekti yaradır - qeyri-müəyyənlik özü iqtisadi sabitliyi pozan faktora çevrilir. Qlobal təchizat zəncirlərinə dərin inteqrasiya olunmuş Avropa iqtisadiyyatı üçün isə bu qeyri-müəyyənlik bəzən rüsumların özündən də təhlükəlidir.

Burada bərabər tərəfli ticarət münaqişəsindən söhbət getmir. Avropa İttifaqı ABŞ-a yüksək əlavə dəyərli məhsullar - avtomobillər, avadanlıq, dərman preparatları, aviasiya hissələri ixrac edir. ABŞ isə öz bazarına giriş imtiyazını siyasi təzyiq rıçağına çevirib və açıq şəkildə bildirir ki, iqtisadi tədbirlər geostrateji məqsədlərə xidmət edir.

Beləliklə, ticarət siyasəti artıq qüvvə siyasətinin davamına çevrilib, Ümumdünya Ticarət Təşkilatının prinsiplərini, ayrı-seçkiliyin yolverilməzliyi və müttəfiqlik həmrəyliyini bir kənara qoyur.

Avropanın institusional acizliyi

Trampın ultimatumuna Avropa İttifaqının reaksiyası dərin institusional asimmetriyanı üzə çıxardı. Bir tərəfdə iqtisadi cəhətdən güclü, dünya miqyasında ən iri vahid bazar olan Aİ dayanır. Digər tərəfdə isə bu gücün reallaşdırılma mexanizmləri ləng, parçalanmış və siyasi baxımdan çətin idarə olunan vəziyyətdədir.

Brüsselin "ticarət bazukası" adlandırdığı - Məcburiyyətə qarşı alət (ACI) - nəzəri baxımdan güclü, amma praktikada olduqca ətalətli bir mexanizmdir. Onun strukturu Avropa elitalarının öz potensiallarından qorxusunu əks etdirir: mərhələli araşdırmalar, uzunmüddətli konsultasiyalar, üzv dövlətlərin konsensusu tələbi. ABŞ isə qərarları çevik, fərdi və institusional məhdudiyyətlərdən azad şəkildə qəbul edir. Bu səbəbdən Avropa strateji ritmdə geridə qalmağa məhkumdur.

Üstəlik, ACI-nin ABŞ-a qarşı tətbiqi liberal ticarət qaydalarına əsaslanan Avropa kimliyinin öz mahiyyətini sual altına qoyardı. Beləcə, Avropa öz prinsiplərinin girovuna çevrilir: qaydaları qorumağa çalışarkən, özünü müdafiə etmə qabiliyyətini itirir.

Britaniya - postavropa zəifliyinin barometri kimi

Böyük Britaniyanın mövqeyi transatlantik asimmetriyanın ən kəskin ifadələrindən birini nümayiş etdirir. Avropa İttifaqından ayrılmaqla London kollektiv iqtisadi qalxandan məhrum oldu və Vaşinqtonla təkbətək qaldı. Baş nazir Starmerin eskalasiyadan hər vasitə ilə yayınmaq cəhdi strateji çevikliyin deyil, struktur zəifliyin göstəricisidir.

ABŞ texnoloji nəhənglərinə qarşı rəqəmsal verginin tətbiqi ehtimalı daha çox taktiki siqnal xarakteri daşıyır, nəinki real təzyiq aləti. Böyük Britaniyanın maliyyə sistemi, texnoloji infrastrukturu və kəşfiyyat əməkdaşlığı ABŞ-la sıx şəkildə bağlı olduğundan, Londona hər hansı müstəqil addım atmaq üçün real manevr məkanı qalmayıb.

Situativ böhrandan strateji ayıqlığa

Qrenlandiya böhranının əsas nəticəsi konkret tariflərin tətbiqi və ya tətbiq olunmaması deyil, Avropada ABŞ-a münasibətin keyfiyyətcə dəyişməsidir. Avropa elitaları arasında getdikcə daha çox adam anlayır ki, problem nə Trampın şəxsində, nə də təkcə "trampizm" fenomenindədir. Söhbət ABŞ-ın xarici siyasətinin struktur səviyyədə dəyişməsindən gedir - bu siyasətdə artıq müttəfiqlər tərəfdaş deyil, idarə olunan obyekt kimi qəbul olunur.

Bu dərk, 1945-ci ildən bəri formalaşmış transatlantik konsensusun öz əsasını sarsıdır. Avropa öz rolunu, ABŞ-dan asılılıq dərəcəsini və strateji müstəqillik qabiliyyətini yenidən dəyərləndirmək zərurəti ilə üz-üzədir.

Avropanın hərbi-strateji asılılığı: təhlükəsizlik tələsi və strateji muxtariyyətin həddi

Qrenlandiya ətrafındakı ticarət böhranı transatlantik münasibətlərdə zahiri katalizator rolunu oynasa da, dərinlikdəki əsas ziddiyyət təhlükəsizlik və müdafiə sferasında özünü göstərir. Buradakı asimmetriya taktiki deyil, mahiyyətcə - ekzistensial səviyyədədir.

Avropa onilliklər boyu ABŞ-ın təhlükəsizlik zəmanətlərini beynəlxalq sistemin dəyişməz sütunu kimi qəbul edib. Trampın yenidən Ağ Evə qayıdışı bu inamı sadəcə bəyanat səviyyəsində deyil, institusional olaraq dağıtdı.

Problem hərbi xərclərin həcmi ilə bağlı deyil, onların yönləndirilməsi və texnoloji asılılığın xarakteri ilə bağlıdır. 2023-2025-ci illərdə Aİ ölkələrinin hərbi büdcələrinin artımı formal şəkildə müdafiə potensialını gücləndirsə də, nəticədə bu vəsaitlərin əhəmiyyətli hissəsi ABŞ istehsalı silah sistemlərinə, hava hücumundan müdafiə komplekslərinə, aviasiya və kəşfiyyat texnologiyalarına yönəldi.

Nəticədə Avropa öz müdafiəsini möhkəmləndirdi, amma eyni zamanda ABŞ-dan texnoloji və logistik asılılığını daha da dərinləşdirdi. Bu, paradoksal vəziyyət yaratdı: rəsmi göstəricilərlə Avropa güclənib, amma strateji baxımdan zəifləyib. Vaşinqtonun tədarükü dayandırmaq, texniki xidmətə və ya kəşfiyyat məlumatlarına çıxışı məhdudlaşdırmaq kimi hər hansı qərarı Avropa ordularının döyüş qabiliyyətini bir neçə həftə ərzində çökdürə bilər.

Tramp administrasiyasının iqtisadi və siyasi məcburiyyəti açıq alətə çevirdiyi bir şəraitdə bu asılılıq artıq nəzəri risk deyil, real təzyiq mexanizminə dönüb.

NATO - asimmetrik nəzarət aləti kimi

Yeni təhlükəsizlik reallığında NATO-nun rolu da dərin dəyişikliklərə məruz qalıb. Formal olaraq alyans kollektiv müdafiə mexanizmi kimi qalır, lakin daxili məntiq getdikcə ABŞ-ın birtərəfli maraqlarına tabe olur.

Trampın hələ birinci prezidentlik dövründə NATO Nizamnaməsinin 5-ci maddəsinin "şərtsiz qüvvədə olub-olmaması" barədə yaratdığı şübhələr, indi ikinci müddətində praktik addımlarla təsdiqlənib. Bu isə kollektiv müdafiə ideyasının özünə zərbə vurur.

Təhdidin mahiyyəti hərbi deyil, siyasi-psixoloji xarakter daşıyır. ABŞ-ın müttəfiqlik öhdəliklərini yerinə yetirib-yetirməyəcəyi ilə bağlı yaranan ən kiçik qeyri-müəyyənlik belə NATO-nun çəkindirici effektini azaldır, kənar oyunçuları daha riskli addımlara sövq edir. Paralel olaraq Avropa ölkələri öz təhlükəsizlik siyasətlərini fərdiləşdirməyə başlayır, bu isə qitənin əlavə parçalanmasına gətirib çıxarır.

Beləcə, "trampizm" dövründə NATO kollektiv institutdan çox, iyerarxik sistemə çevrilir - burada ABŞ artıq koordinasiya edən tərəf deyil, təhlükəsizlik təminatını siyasi sadiqlik və iqtisadi güzəştlər əsasında paylayan arbitrdır. Bu model Avropanın suverenlik və bərabərlik anlayışı ilə bir araya sığmır.

Rusiya - ikinci dərəcəli təzyiq faktoru kimi

ABŞ-Avropa-Moskva üçbucağında Rusiyanın rolu ayrıca diqqətə layiqdir. Avropa diskursunda Rusiyanın qitə üçün "əsas və ekzistensial təhlükə" kimi təqdim olunması faktiki güc balansı ilə ziddiyyət təşkil edir. Ukraynada genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara baxmayaraq, Rusiya öz texnoloji və təşkilati məhdudiyyətlərini açıq şəkildə göstərdi.

Bununla belə, Tramp administrasiyası məhz "Rusiya təhdidi"ni Avropanın ABŞ-a bağlılığını qorumaq üçün siyasi arqument kimi istifadə edir. Paradoks ondadır ki, Vaşinqton bir tərəfdən Moskva ilə münasibətlərin normallaşmasına işarə edir, digər tərəfdən isə eyni "Rusiya qorxusu"nu Avropanı intizama salmaq üçün təzyiq alətinə çevirir.

Beləliklə, Rusiya ABŞ üçün artıq birbaşa düşmən yox, Avropaya qarşı psixoloji və strateji təsir vasitəsinə çevrilir. Nəticədə Avropa iki güc mərkəzi arasında sıxışıb qalır - və bu mərkəzlərin heç biri onu bərabərhüquqlu tərəfdaş kimi görmür.

Ən böyük təhlükə isə Moskvadan deyil, məhz ABŞ-dan qaynaqlanan struktur asılılıqdan doğur: Vaşinqton bu asılılığı istənilən anda siyasi təzyiqə çevirə bilər.

Strateji muxtariyyət illüziyası

Son illər Avropada geniş müzakirə olunan "strateji muxtariyyət" ideyası praktikada daha çox ritorik konstruksiya kimi qaldı. Buradakı problem təkcə siyasi iradənin çatışmazlığında deyil, həm də Avropa İttifaqının daxili institusional ziddiyyətlərindədir.

Birincisi, ortada vahid strateji aktor yoxdur - müdafiə və xarici siyasət qərarları hələ də milli səviyyədə, seçki və yerli prioritetlər əsasında verilir. İkincisi, Avropanın hərbi-sənaye sektoru parçalanmış vəziyyətdədir: istehsal xətləri bir-birini təkrarlayır, resurslar uğrunda rəqabət güclənir. Üçüncüsü, peyk naviqasiyasından tutmuş kibertəhlükəsizliyə qədər bir çox kritik sahələrdə ABŞ texnologiyalarından asılılıq yaxın illərdə aradan qaldırıla bilməz.

Nəticə etibarilə, "strateji muxtariyyət" bu gün real azadlıq yolundan çox, asılılığın dərk olunması prosesinə çevrilib. Qrenlandiya böhranı bu prosesi sürətləndirdi və akademik müzakirə səviyyəsindən çıxarıb, praktiki siyasətin mərkəzinə gətirdi.

Siyasi parçalanma və ultrasağ faktor

Avropaya yönələn təzyiqin əlavə elementi ABŞ administrasiyasının Aİ daxilindəki ultrasağ və avroskeptik qüvvələrə verdiyi dəstəkdir. Bu, təsadüfi nəticə deyil, məqsədli şəkildə həyata keçirilən destabilizasiya strategiyasıdır - məqsəd Avropa İttifaqının institusional bütövlüyünü sarsıtmaq, daxili yarıqları dərinləşdirmək və mərkəzdənqaçma meyllərini gücləndirməkdir.

Bu yolla ABŞ Avropa siyasətinə birbaşa deyil, daxili parçalanmalar vasitəsilə təsir göstərir. Nəticədə Avropa ikiqat təzyiqlə üzləşir: bir tərəfdən Vaşinqtonun xarici məcburiyyəti, digər tərəfdən isə daxildən gələn siyasi konsensus eroziyası. Bu iki proses bir-birini qidalandıraraq strateji iflic effekti yaradır.

Qrenlandiya epizodu - sistemli qopmanın kristallaşma nöqtəsi kimi

Qrenlandiya parlament qüvvələrinin ABŞ-ın adanı ələ keçirmə planını qətiyyətlə rədd etməsi sadəcə kiçik bir muxtar ərazinin siyasi jesti deyildi. Bu, beynəlxalq nizamın iki bir-birinə zidd məntiqinin ilk dəfə açıq toqquşduğu simvolik məqama çevrildi.

Bir tərəfdə - Avropa modelinə xas olan suverenlik, çoxsəviyyəli muxtariyyət və institusional razılaşma məntiqi. Digər tərəfdə isə - məkanları qüvvə funksiyası kimi dəyərləndirən, müttəfiqləri "aktiv" statusuna endirən geosiyasi mənimsəmə məntiqi.

Ən önəmlisi, Qrenlandiyanın reaksiyası nə Brüssel, nə də Kopenhagen tərəfindən yönləndirilmədi. Bu etiraz adanın öz içindən doğdu - onu siyasi subyektlikdən ticarət obyekti səviyyəsinə endirmək cəhdinə verilmiş cavab idi. Bu mənada Qrenlandiya ətrafındakı böhran Avropanın zəifliyini deyil, beynəlxalq legitimlik, özünüidarə hüququ və xarici siyasət alətləri barədə dərin fikir ayrılıqlarını üzə çıxardı.

Ona görə də Qrenlandiya məsələsini periferik hadisə kimi görmək yanlış olardı. Bu hadisə ABŞ-ın prezident Tramp dövründə "sistemin sabitləşdiricisindən" strateji məqsədlərinə çatmaq üçün müttəfiqlərinə təzyiq göstərməkdən çəkinməyən revizionist aktora çevrilməsinin rəmzinə dönüb.

Transatlantik geridönməzlik illüziyasının sonu

Onilliklər boyu Avropa siyasi təfəkküründə bir inam vardı: transatlantik böhranlar nə qədər dərin olsa da, ABŞ sonda qaydalar, institutlar və bölüşdürülmüş məsuliyyət üzərində qurulmuş tərəfdaşlıq modelinə qayıdacaq. Trampın ikinci müddəti bu inamı tamamilə dağıtdı.

Məsələ nə üslubda, nə ritorikada, nə də liderin fərdi xüsusiyyətlərindədir. Struktur dəyişiklik ondadır ki, ABŞ artıq Avropaya siyasi mərkəz kimi etibar etmir - bu münasibət institusional səviyyədə formalaşıb. Yeni amerikan strateji məntiqində Avropa "Qərb nizamının legitimlik mənbəyi" kimi deyil, "idarə olunmalı, parçalanmalı və intizama salınmalı həddən artıq muxtar zona" kimi təqdim olunur.

Bunun nəticəsi kimi Vaşinqton sistemli şəkildə avroskeptik və ultrasağ hərəkatları dəstəkləyir, fövqəlinstitusional orqanlara inamı sarsıdır, iqtisadi təzyiqlər tətbiq edir və Avropanın qərar qəbuletmə prosedurlarını açıq şəkildə görməzlikdən gəlir. Bütün bunlar xaotik impulslar deyil, Qərb daxilində güc bölgüsünü ABŞ-ın birtərəfli üstünlüyü xeyrinə yenidən formalaşdırmaq məqsədi daşıyan bütöv strategiyanın elementləridir.

Strateji asılılıq - siyasi zəiflik kimi

Avropanın indi, gec də olsa, dərk etdiyi əsas dərs budur: istər könüllü, istər tarixi baxımdan əsaslandırılmış olsun, asılılıq siyasi şərait dəyişəndə qaçılmaz şəkildə təzyiq alətinə çevrilir.

Avropa onilliklər ərzində təhlükəsizliyini "strateji funksiyaların autsorsinqi" üzərində qurub - nüvə çəkindiriciliyindən tutmuş kəşfiyyata, logistikadan yüksək dəqiqlikli silahlara qədər. Bu model maraqların üst-üstə düşdüyü dövrlərdə məntiqli idi, amma bu maraqlar ayrıldıqda, həmin model təhlükəyə çevrildi.

Siyasi etimadsızlığı iqtisadi sadiqliklə kompensasiya etmək cəhdləri - yəni ABŞ-dan daha çox silah, enerji və texnologiya almaq - əksinə, asimmetriyanı dərinləşdirdi. Avropa faktiki olaraq öz idarəolunurluğuna sərmayə qoydu, münasibətlərin sabitliyini bununla təmin edəcəyinə ümid etdi.

Lakin Qrenlandiya böhranı göstərdi ki, belə məntiqin sərhədi var: sədaqət hörmət qazandırmır, əgər tərəfdaş səni bərabər oyunçu deyil, iyerarxik sistemin aşağı pilləsində görürsə.

Rusiya və ABŞ - fərqli, amma bir-birini tamamlayan təhdidlər kimi

Avropada hələ də geniş yayılmış bir təsəvvür var: guya qitə üçün əsas və ekzistensial təhlükə Rusiyadır. Halbuki bu yanaşma artıq ciddi korrektəyə ehtiyac duyur. Moskvanın davam edən hərbi və siyasi təhdidlərini inkar etmədən etiraf etmək lazımdır ki, struktur səviyyəsində Avropa üçün ən dərin və uzunmüddətli risk məhz ABŞ-dan asılılıqdan qaynaqlanır.

Hazırkı vəziyyətin paradoksu ondadır ki, Vaşinqtonla Moskva, bir-birinə müttəfiq olmadan, Avropanın siyasi subyektliyini zəiflədən eyni məntiqlə hərəkət edirlər. Rusiya bunu açıq hərbi təzyiq və Şərqi Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasını dağıtmaqla edir. ABŞ isə Avropa İttifaqının institusional bütövlüyünü sarsıtmaq, asılılıq mexanizmini təzyiq rıçağına çevirməklə.

Bu iki istiqamət koordinasiyalı olmasa da, nəticədə eyni effekt yaradır: Avropanın strateji muxtariyyətinə nə Moskva, nə də Vaşinqton real maraq göstərir. Bu, Avropa elitalarının indi-indi dərk etməyə başladığı əsas sistemli dönüş nöqtəsidir.

İnkar mərhələsindən məcburi realizmə

Köhnə modelin bərpası ümidindən struktur qopmanın reallığını qəbul etməyə keçid ağrılı və qeyri-bərabər proseslə gedir. Bu keçid hələ kollektiv siyasi mövqeyə çevrilməyib, amma ekspert mühitində, bəzi hökumətlərdə və institusional debatlarda artıq aydın görünür.

Əsas məsələ ABŞ və Rusiya arasında seçim etməkdə deyil, ümumiyyətlə bu "ikili tələdən" kənara çıxmaqda gizlənir. Avropanın başa düşdüyü odur ki, transatlantik böhran Trampın şəxsiyyətindən doğan epizod deyil, sistem səviyyəsindəki etimadsızlığın nəticəsidir.

Bu dərk yeni siyasi realizmin başlanğıcıdır. Bu realizm nə sürətli qərarlar, nə də ağrısız dəyişiklik vəd edir. Sadəcə, Avropanın təhlükəsizlik, iqtisadi və xarici siyasətinin təməl prinsiplərini yenidən düşünməyin qaçılmaz olduğunu göstərir.

Qopma - son yox, başlanğıcdır

Tarix boyu Avropa bir neçə dəfə elə məqamlarla üzləşib ki, xarici təminatların itirilməsi daxili transformasiyanın mənbəyinə çevrilib. Müasir transatlantik qopma da məhz bu cür dönüşlərdən biridir. O, qaçılmaz tənəzzül demək deyil, sadəcə köhnə status-kvonun saxlanmasının mümkünsüzlüyünü göstərir.

Avropa üçün əsas risk - qopmanın özündə deyil, onun dərinliyini inkar etməkdədir. Əsas imkan isə ondadır ki, "öyrədilmiş asılılıq" dövrünün başa çatdığını qəbul etsin. Bu proses uzun, ziddiyyətli və siyasi cəhətdən gərgin olacaq. Amma məhz bu proses müəyyən edəcək: Avropa başqalarının strategiyasının obyekti olaraq qalacaqmı, yoxsa formalaşmaqda olan postqərb dünyasında müstəqil güc mərkəzinə çevrilə biləcəkmi.

Ssenari analizi: inkişafın üç trayektoriyası

Orta müddətli perspektivdə transatlantik qopmanın inkişafı üçün üç əsas ssenari mümkündür.

Birinci ssenari - inersion. Avropa hələ də parçalanmış reaksiya verir, kəskin qərarlardan yayınır və ABŞ-da siyasi dövrün dəyişəcəyinə ümid bəsləyir. Bu halda asılılıq qalır, manevr imkanları daralır. Ən real, amma ən dayanıqsız istiqamət budur.

İkinci ssenari - qarşıdurmalı-adaptiv. Aİ məhdud şəkildə iqtisadi və tənzimləyici təzyiq alətlərindən istifadə etməyə başlayır, eyni zamanda müdafiə inteqrasiyasını sürətləndirir. Bu, ABŞ-la gərginliyi artırsa da, uzunmüddətli baxımdan daha balanslı münasibətlərin təməlini qoyur.

Üçüncü ssenari - transformativ. Avropa qopmanın struktur xarakterini qəbul edir və dərin institusional islahatlara start verir: müdafiə sənayesinin konsolidasiyası, muxtar təchizat zəncirlərinin qurulması, NATO-nun rolunun yenidən nəzərdən keçirilməsi və öz geosiyasi subyektliyinin formalaşdırılması. Bu, ən mürəkkəb, amma eyni zamanda strateji suverenlik gətirə biləcək yeganə ssenaridir.